Back to Stories
Taiuru

Tokowaru ngā pou o Te Reo Māori ki te uru ka whakamānawatia ai i Te Matoe o Te Reo

Tokowaru ngā pou o Te Reo Māori ki te uru ka whakamānawatia ai i Te Matoe o Te Reo

Ka whakanuia ngā pou o te reo Māori o Te Tai Hauāuru ki Ngāmotu i te whakakapinga ake o te hui taumata a Te Matoe o Te Reo i tū ki Ngāmotu. Ko te ringarehe o ngā reo irirangi Māori a Rauru Broughton tētehi o ngā mātanga reo i whakamanahia. Ko tā Broughton i tana whakawhiwhia ki te tohu, ehara … Read More

Ka whakanuia ngā pou o te reo Māori o Te Tai Hauāuru ki Ngāmotu i te whakakapinga ake o te hui taumata a Te Matoe o Te Reo i tū ki Ngāmotu.

Ko te ringarehe o ngā reo irirangi Māori a Rauru Broughton tētehi o ngā mātanga reo i whakamanahia. Ko tā Broughton i tana whakawhiwhia ki te tohu, ehara i te mea ko te tohu te mea nui engari ko te aronga o taua tohu ki te ia o te reo Māori kē.


“E rongo ana au i te kaha ora haere o tō tātou reo, koia nei te āhuatanga, kaua ki te tohu rawa, he tohu anō te tohu engari ko te tohu o roto i te tohu e kōrero ana mō te tupu nunui, te tupu roroa me te pihi ake o te reo i roto i ēnei rā,” hei tā Rauru Broughton.

“Nā te ngarohanga o te hunga i tupu i te reo i te ao, i te pō, kua āhua ranu, kua āhua kotahi te reo ināeanei, ā, kei te āhua ngaro ētehi mita o Taranaki me Whanganui. Me pupuri ki ngā kupu taketake o te rohe, me ngā rerenga kōrero, ngā kīwaha, me ngā kīrehu ake o tērā kāinga, o tērā kāinga, hei manaaki i te mita,” hei tā Rauru. 

Koia nei te wā tuatahi ka tū a Te Matoe o Te Reo me Ngā Tohu Reo Māori nei mō ngā iwi o Te Tai Hauāuru ki Taranaki, ā, he kaupapa tēnei e tautokona ana e Te Mātāwai. 

E ai ki te Poutaki o te Pae Motuhake o te Taiuru o Te Mātāwai a Hohepa Sharland, i tīmata ngā kaupapa kia whakamira i te reo Māori, kia whakawhanake i tana orangatonutanga.

“Ko te wāhi nui kia whakanuia, kia whakatairanga, kia whakapiri mai hoki te tangata i runga i ngā kaupapa o te takiwā tonu, ahakoa he aha te kaupapa ka haere mai te tangata, ka whāwhā, ka rongo, ka kuhu pea ki ngā tini kuapapa hei pāinga mōnā otirā hei pāinga mō te kāhui whānui tonu,” hei tā Hohepa.

“Kia tipu anō tērā hari me te koa i te mea te nui o te wā he nui ngā taumahatanga ki runga i a tātou katoa e kore whai wā ki te āta hā me te āta rongo i ngā hua o ngā mahi e mahi nei tātou, engari koinā pea te whakahirahira o Te Matoe o te Reo,” hei tāna.

Tokowaru ngā kaiwhiwhi i ngā tohu reo Māori Te Matoe o Te Reo i Te Taiuru 2026:

Taranaki: Puhi Nuku rātou ko Phil Nuku, ko Herewini Nopera 

Whanganui: Rauru Broughton rāua ko Merekanara Ponga

Manawatū: Kata Winterburn rāua ko Riro Pakomio Riroroko 

Te Whanganui-a-Tara: Adrian Wagner

Kua whakaterea he Rautaki Reo Hōu me tētehi Taupānga Kupu Hōu i Te Matoe o Te Reo Māori 2026

Ka whakarewahia tētehi rautaki reo Māori hou mō Taranaki me tētehi taupānga kupu Māori hou ki te Hui Taumata o Te Matoe o Te Reo Māori, i tū tuatahi ki Ngāmotu. He wānanga tēnei e arotahi ana ki te whakaora i ngā mita o ngā iwi o Te Taiuru whānui, mai i Taranaki ki Te Whanganui a Tara.

Neke atu i te 150 tāngata i tae mai ki te hui, e whakaatu ana i te kaha o te hunga e pīrangi ana kia tupu, kia rea te reo Māori o te takiwā.

Ko Tākuta Ruakere Hond o Te Reo o Taranaki tētahi o ngā kaikorero matua, nāna i whakarewa te rautaki hou. E kī ana a Hond, mā te iwi tonu te mana whakahaere o te rautaki. Kāore anō kia tapa he ingoa ki te rautaki, nā te mea mā ngā uki o Taranaki kē e whakatau. Hei tāna, “mehemea ka waiho mā te iwi e whakaingoa he rautaki nō te iwi e aro atu ana ki te katoa o te rohe o Taranaki me te pūtake o te rautaki kia mahi tahi ngā rōpū katoa e ū ana ki te reo, e pono ana ki te reo.”

I reira anō te Pouwhakahaere o Te Tōpuni Ngārahu, a Wharehoka Wano, nā rātou hoki i whakahaere te huihuinga. I whakanui a Wano i te whai wāhi mō te hunga kōrero reo ki te huihui me te wānanga i ngā rautaki. Ka mea ia, “Ko te pai ka huihui te hunga kaha ki te kōrero Māori, ngā tamariki o te kura, ngā kaiako, huri noa i tō tātou rohe ka noho ki te wāhi kotahi nei, whiriwhiri whakaaro mō ngā rautaki reo ki roto i rātou.” I roto i te wānanga, i whiriwhiria ngā rautaki reo e tika ana mō te kāinga, te whānau, te kura, me te wāhi mahi.

I tua atu i te rautaki, i whakarewahia hoki tētehi taupānga kupu Māori hou ki te tautoko i te hunga ako reo. Ko te whāinga o te taupānga hou nei, ko te tuatoko i te auaha Māori o ngā kaikōrero Māori.

Originally published on Aukaha News.